Πηγαίνοντας ένα βήμα παραπέρα, ίδρυσε αργότερα το πρώτο γυναικείο γυμναστήριο «Παλλάδιον». Από το 1912 μέχρι το 1920 εκδίδει την πρώτη στην Κύπρο γυναικεία περιοδική έκδοση «Η Κυπριακή Κυψέλη». Όμως ας τα πάρουμε όλα από την αρχή…
Η προσωπογραφία της Π.Λ. που φιλοτέχνησε ο ζωγράφος Νίκος Νικολαΐδης. Ο πίνακας βρίσκεται σήμερα στο Λανίτειο Λύκειο Β’ στη Λεμεσό.
Το μετοχικό Παρθεναγωγείο «Ελπίς» αρχίζει να λειτουργεί το 1861 σε οίκημα της οδού Ιφιγένειας, εκεί όπου βρισκόταν παλιά η Τράπεζα Αθηνών. Εκεί διδάσκονταν στοιχειώδη μαθήματα ελληνικής και γαλλικής Γλώσσας, οργανική μουσική και χειροτεχνήματα. Η πρώτη Κυπρία που ανέλαβε τη διεύθυνση του Παρθεναγωγείου ήταν η Πολυξένη Λοϊζιάς το 1878. Μια γυναίκα μαζί με μια μόνο βοηθό, κατόρθωσε να ιδρύσει τάξη Ελληνικού, στην οποία δίδασκε ανώτερα μαθήματα και κλασικούς συγγραφείς. Έθεσε έτσι τις βάσεις για την ίδρυση στη συνέχεια Ανώτερου Παρθεναγωγείου.
Ίδρυσε επίσης το πρώτο, παγκύπρια, γυμναστήριο θηλέων με την ονομασία «Παλλάδιον». Με την αύξηση των μαθητριών, αφού ταλαιπωρήθηκε σε διάφορα οικήματα, τον Ιανουάριο του 1912 μετέφερε πανευτυχής τις 400 μαθήτριές της σε νεόκτιστο κτήριο, που κτίστηκε από τις δωρεές των Μιτέλλα, Ποταμίτου και Κιρβελίδου.
Αυτό το κτήριο υφίσταται μέχρι σήμερα στη Λεμεσό και ήταν το παλαιό Κτηματολόγιο και σήμερα κεντρικό τμήμα του Τεχνολογικού Πανεπιστήμιου Κύπρου.
Σπουδές και συμπόρευση με σπουδαίες Ελληνίδες
Η Πολυξένη Λοϊζιάς είχε την ευκαιρία μέσα από τις σπουδές της, τη γνωριμία της με πρωτοπόρες Ελληνίδες στον χώρο της Εκπαίδευσης από την Αθήνα, τη Σμύρνη και την Κωνσταντινούπολη, να αξιοποιήσει τις ικανότητές της, να κρίνει, να βλέπει μακριά και να ασπάζεται τις πιο ριζοσπαστικές για την εποχή της απόψεις. Απόψεις που αγωνίστηκε αργότερα με μεγάλο σθένος να τις προωθήσει και στο μικρό μας νησί! Μελετώντας διαφορές πτυχές της δράσης της, καταδεικνύεται περίτρανα ότι η Λοϊζιάς μπορεί να θεωρηθεί μια πρωτοπόρα φεμινίστρια για την Κύπρο και διεκδικεί επάξια τη θέση της στην ιστορία των γυναικών.
Αγώνας για τη γυναικεία χειραφέτηση
Η Λοϊζιάς υπήρξε για την εποχή της πρωτοπόρα μέσα από τον μακροχρόνιο της αγώνα για τη βελτίωση της θέσης της γυναίκας στην Κύπρο. Λόγω αυτής τέθηκαν οι βάσεις του γυναικείου κινήματος και διατυπώθηκαν οι πρώτες γυναικείες διεκδικήσεις.
Όλα άρχισαν όταν γνώρισε τη Σαπφώ Λεοντιάδα (1832-1900), της οποίας υπήρξε μαθήτρια και για την οποία έτρεφε απέραντη εκτίμηση και θαυμασμό.
Μια άλλη γυναικεία προσωπικότητα που την επηρέασε καθοριστικά ήταν η Καλλιρόη Παρρέν (1861 - 1940).
Η Παρρέν ήταν η πρώτη Ελληνίδα φεμινίστρια, που προσπάθησε να εμπνεύσει στην Ελληνίδα το ενδιαφέρον για τα πολιτικά της δικαιώματα και να διεκδικήσει την ισοτιμία των δύο φύλων, η πρωταγωνίστρια του γυναικείου κινήματος στα τέλη του 19ου αιώνα.
Για τη νεότερη ιστορία της Ελλάδος, η Παρρέν, μαζί με τη Λεοντιάδα, την Καλλιόπη Κεχαγιά και την Αικατερίνη Λασκαρίδου (1842-1916), ανήκουν στις πρωτοπόρες του αγώνα των γυναικών για ίσα δικαιώματα στην εκπαίδευση στην Ελλάδα.
Οι μαθήτριες και οι καθηγήτριες του παρθεναγωγείου Λεμεσού το 1908 και στο κέντρο η Πολυξένη Λοϊζιάς
Ώθηση της γυναίκειας εργασίας στην Κύπρο
Ο αγώνας της Πολυξένη Λοϊζιάς για την εξύψωση της θέσης της Κυπρίας γυναίκας είναι συνυφασμένος με τις υπόλοιπες πτυχές της δράσης της.
Τόσο ως παιδαγωγός, όσο και ως συγγραφέας, υπηρέτησε τις αρχές και τις θέσεις της, δίνοντας έμφαση στην εκπαίδευση των γυναικών.
Η Πολυξένη Λοϊζιάς έδωσε ώθηση στη γυναικεία εργασία και προέτρεπε τις μαθήτριές της να εργαστούν.
Πολλές από τις μαθήτριες της τις έστειλε μέχρι και στο εξωτερικό για να τελειοποιηθούν ως δασκάλες, νηπιαγωγοί, καλλιτέχνιδες, ράπτριες, νοσοκόμοι, ανάλογα με την κλίση κάθε μιας και τις ανάγκες της πόλης.
Οι ξεκάθαρες φεμινιστικές θέσεις της Πολυξένη Λοϊζιάς
Δύο κεφάλαια από το συγγραφικό της έργο: «Περί τινών διατάξεων του νέου περί παιδείας νόμου εν Κύπρω εφαρμοσθέντος τω 1923-24» και «Μελέτη περί της θέσεως της γυναικός ως Εστιάδος και ως πολίτιδος», δίνουν μια πληρέστερη εικόνα για τις φεμινιστικές θέσεις της Πολυξένη Λοϊζιάς.
«Περί τινών διατάξεων του νέου περί παιδείας νόμου εν Κύπρω εφαρμοσθέντος τω 1923-24», Κυπριακόν Λεύκωμα (Λεμεσός 1924, σσ.131-136).
Πρόκειται για τον νόμο του 1923, επί Αρμοστείας Στήβενσον, με τον οποίο στην πραγματικότητα άρχιζε και η κατάλυση των δικαιωμάτων του λαού στην Παιδεία.
Αφαιρέθηκε από τις σχολικές Εφορείες το δικαίωμα διορισμού των δασκάλων και ανατέθηκε στο Εκπαιδευτικό Συμβούλιο του οποίου μέλη ήσαν και βουλευτές.
Μία από τις πρόνοιες του νόμου έλεγε: «Οι διδάσκαλοι αποσύρονται της υπηρεσίας εις το 60ον έτος και αι διδασκάλισσαι εις το 55ον. Ουδεμία έγγαμος διδασκάλισσα δύναται του λοιπού να εργασθεί».
Εξύψωσης της θέσης της γυναίκας στην Κύπρο
Η Λοϊζιάς υποστήριζε την ανάγκη εξύψωσης της θέσης της γυναίκας στην Κύπρο προκειμένου να επικρατήσει δικαιοσύνη, αν και παραδεχόταν συχνά ότι ήταν μακρύς ο δρόμος για την ταύτιση της θέσης της γυναικάς με τις ευρωπαϊκές χώρες.
Ωστόσο, πολύ συχνά προειδοποιούσε ότι η εξέγερση και η μεγάλη διαμαρτυρία των γυναικών ήταν κοντά.
Οι απόψεις της Λοϊζιάς για την ανάδειξη της θέσης της γυναίκας, την ισοτιμία ανδρών και γυναικών στην εργασία, τη γυναικεία χειραφέτηση και βέβαια η δράση της μπορούν να την κατατάξουν στις πρώτες φεμινίστριες της Κύπρου στον χώρο της εκπαίδευσης και απηχούν τις απόψεις του φεμινιστικού κινήματος του Μεσοπολέμου στην Ελλάδα και στην Ευρώπη.
Την εποχή εκείνη το γυναικείο κίνημα είχε ραγδαία ανάπτυξη με την εκβιομηχάνιση, την ανάπτυξη του καπιταλισμού και τη μαζική έξοδο των γυναικών στην αγορά εργασίας.
Παρόλα αυτά ο αγώνας της για ισότιμους ρόλους ανάμεσα στα δύο φύλα εθεωρείτο αδιανόητος για την κλειστή κυπριακή κοινωνία της εποχής της.
Δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες
Το αίτημά της για ψήφο στις γυναίκες και συμμετοχή στα κοινά είναι όντως πρωτοποριακό. Σύμφωνα με τα βιβλία της «Χρέος της γυναίκας είναι να μορφωθεί για να αποκτήσει σταθερό χαρακτήρα, πίστη προς τον εαυτό της και προς τους άλλους.
Να γίνει έτσι πολύπειρη και πολυμαθής για να μπορεί να προσφέρει ουσιαστικά στην οικογένεια, στην κοινωνία και στην πατρίδα.
Είναι ανάγκη να ασχοληθεί και η γυναίκα με τα σημαντικά ζητήματα της παιδείας και της πατρίδας».
Είναι αδιανόητο, τονίζει η Λοϊζιάς, να θεωρείται η συμμετοχή σε αυτά ενδεδειγμένη μόνο για τους άντρες.
Η Λοϊζιάς επίκρινε έντονα το γεγονός ότι η Κύπρια γυναίκα ήταν καταδικασμένη στην αφάνεια και άδικο να στερείται του δικαιώματος να συμμετέχει σε λέσχες, σε αναγνωστήρια και σε εκδηλώσεις που προάγουν τα κοινά.
Σαραντάχρονος αγώνας για τα δικαιώματα της γυναίκας
Οι εμπειρίες της μέσα από ένα σαραντάχρονο αγώνα, της επέτρεπαν να παροτρύνει τις γυναίκες της Κύπρου να ξυπνήσουν και να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους.
Πίστευε ότι ήταν αδιανόητο η γυναίκα να επηρεάζεται από τον άντρα στο θέμα της ψήφου και να μην έχει την δίκη της γνώμη.
Τέλος να αναφερθεί ότι η Καλλιρόη Παρρέν, σε άρθρο της στην «Εφημερίδα των Κυριών», τον Δεκέμβριο του 1900, με τίτλο «Αι Ελληνίδες του ΧΙΧ αιώνα», συγκαταλέγει την Λοϊζιάς ανάμεσα στις Ελληνίδες που διακρίθηκαν, ενώ μέχρι σήμερα καμιά άλλη Κύπρια δεν έχει κερδίσει τη διάκριση αυτή στην Αθήνα.
Η εθνική παιδαγωγός και λογοτέχνιδα Πολυξένη Λοϊζιάς (και όχι Λοΐζου) γεννήθηκε στη Λεμεσό το 1855 και πέθανε σε ηλικία 87 ετών, το 1942.
* To άρθρο δημοσιεύτηκε με την κυριακάτικη εφημερίδα "24" στις 8/6/2014.
ΠΗΓΗ: http://www.24h.com.cy/component/k2/item/58557-mia-xexoristi-ginaikia-fisiognomia-tis-lemesou-polixeni-loizias.html
